تکنولوژی قند | جلسه دوم: راندمان، عیار و ضریب استحصال چغندر قند
مقدمه
چغندر قند یکی از مهمترین محصولات استراتژیک کشاورزی است که نقش اساسی در تولید شکر کشور دارد. میزان سودآوری کشت این محصول تنها به مقدار برداشت وابسته نیست، بلکه عواملی مانند راندمان تولید، عیار چغندر و ضریب استحصال قند نیز تأثیر مستقیمی بر درآمد کشاورزان و کارخانههای قند دارند.
در این مقاله با مهمترین شاخصهای ارزیابی عملکرد چغندر قند آشنا میشویم و بررسی میکنیم چگونه میتوان تولید شکر سفید را در هر هکتار افزایش داد.
راندمان چغندر قند چیست؟
راندمان یا عملکرد در هکتار به مقدار چغندر برداشتشده از هر هکتار زمین گفته میشود و معمولاً با واحد تن در هکتار بیان میشود.
هرچه مدیریت مزرعه بهتر باشد، میزان برداشت افزایش یافته و در نتیجه تولید شکر نیز بیشتر خواهد شد. راندمان بالا نشاندهنده مدیریت صحیح در تمامی مراحل کاشت، داشت و برداشت است.
چرا افزایش راندمان اهمیت بیشتری از افزایش سطح زیر کشت دارد؟
افزایش راندمان مزایای متعددی دارد، از جمله:
- استفاده بهینه از منابع آب
- کاهش هزینههای تولید
- حفظ منابع طبیعی
- افزایش تولید بدون نیاز به توسعه زمینهای کشاورزی
- افزایش سودآوری کشاورز
عوامل مؤثر بر افزایش راندمان چغندر قند
برای دستیابی به عملکرد بالا، رعایت موارد زیر ضروری است:
- استفاده از بذرهای اصلاحشده و ارقام پرمحصول
- آمادهسازی مناسب زمین
- کاشت در زمان مناسب
- رعایت عمق و فاصله صحیح کاشت
- آبیاری اصولی
- تغذیه مناسب گیاه با کودهای مورد نیاز
- کنترل علفهای هرز
- مدیریت آفات و بیماریها
- برداشت بهموقع و کاهش تلفات برداشت
عیار چغندر قند چیست؟
عیار، درصد قند موجود در ریشه چغندر است. به عنوان مثال اگر عیار چغندر ۱۶ درصد باشد، از هر ۱۰۰ کیلوگرم چغندر حدود ۱۶ کیلوگرم قند قابل استخراج خواهد بود.
هرچه عیار بالاتر باشد، ارزش اقتصادی محصول نیز افزایش پیدا میکند؛ به همین دلیل کارخانههای قند معمولاً قیمت خرید چغندر را بر اساس عیار تعیین میکنند.
عوامل مؤثر بر عیار
مهمترین عوامل افزایش عیار عبارتاند از:
- انتخاب رقم مناسب
- شرایط آب و هوایی
- برنامه صحیح کوددهی
- مدیریت آبیاری
- سلامت گیاه
- زمان مناسب برداشت
شکر در هکتار چیست؟
شکر در هکتار نشاندهنده مقدار قند تولیدشده از محصول یک هکتار است و از حاصلضرب عملکرد چغندر در درصد عیار به دست میآید.
به عنوان نمونه، اگر عملکرد مزرعه ۶۰ تن در هکتار و عیار محصول ۱۶ درصد باشد، میزان قند تولیدی حدود ۹٫۶ تن در هکتار خواهد بود.
شکر سفید در هکتار
تمام قند موجود در چغندر در کارخانه به شکر سفید تبدیل نمیشود، زیرا بخشی از آن در فرآیند تولید از بین میرود یا در ملاس باقی میماند.
بنابراین شاخص «شکر سفید در هکتار» معیار دقیقتری برای سنجش بهرهوری زنجیره تولید محسوب میشود.
سه عامل اصلی تعیینکننده شکر سفید در هکتار عبارتاند از:
- عملکرد چغندر
- عیار محصول
- راندمان استخراج کارخانه
ضریب استحصال صنعتی چیست؟
ضریب استحصال صنعتی نشان میدهد چه درصدی از قند موجود در چغندر پس از ورود به کارخانه به شکر سفید تبدیل شده است.
هرچه این ضریب بالاتر باشد، کارخانه عملکرد فنی بهتری داشته و میزان ضایعات کاهش یافته است.
ضریب استحصال تجارتی چیست؟
ضریب استحصال تجارتی شاخصی اقتصادی است که نشان میدهد چه مقدار از قند خریداریشده در نهایت به شکر سفید قابل فروش تبدیل شده است.
این شاخص علاوه بر راندمان کارخانه، از دیدگاه اقتصادی نیز اهمیت بالایی دارد و معمولاً مقدار آن کمتر از ضریب استحصال صنعتی است.
تفاوت ضریب استحصال صنعتی و تجارتی
ضریب استحصال صنعتی بیانگر کارایی تجهیزات و فرآیندهای کارخانه است؛ در حالی که ضریب استحصال تجارتی میزان بازده اقتصادی تولید شکر را نشان میدهد.
به همین دلیل مدیران کارخانههای قند هر دو شاخص را بهصورت همزمان بررسی میکنند تا علاوه بر افزایش تولید، سودآوری مجموعه نیز بهبود یابد.
جمعبندی
افزایش تولید شکر تنها با افزایش سطح زیر کشت امکانپذیر نیست. مدیریت صحیح مزرعه، انتخاب بذر مناسب، تغذیه اصولی، آبیاری صحیح، برداشت بهموقع و همچنین بهبود راندمان کارخانه، مهمترین عوامل افزایش عملکرد و سودآوری در زنجیره تولید چغندر قند هستند.
اگر هدف تولید شکر سفید بیشتر و کاهش هزینهها باشد، باید به طور همزمان بر افزایش راندمان، ارتقای عیار و بهبود ضریب استحصال تمرکز کرد.
بدون دیدگاه