FOB، CFR و CIF چیست؟ راهنمای کامل شرایط تحویل کالا در تجارت بین‌المللی شکر

مقدمه

تقریباً در تمام قراردادهای بین‌المللی خرید و فروش شکر، پس از قیمت کالا عباراتی مانند FOB Santos، CIF Bandar Abbas یا CFR Mersin دیده می‌شود.

بسیاری تصور می‌کنند این اصطلاحات تنها روش حمل کالا هستند، در حالی که در واقع این واژه‌ها مشخص می‌کنند در هر مرحله از حمل، چه کسی مسئول هزینه‌ها، بیمه و ریسک کالا است.

به عنوان مثال، اگر کشتی در مسیر دچار حادثه شود، این سؤال مطرح می‌شود که مسئولیت خسارت بر عهده فروشنده است یا خریدار؟ پاسخ این سؤال را شرایطی مانند FOB، CFR و CIF مشخص می‌کنند.

در این مقاله با سه مورد از پرکاربردترین شرایط تحویل کالا در تجارت جهانی شکر آشنا می‌شویم.

اینکوترمز (Incoterms) چیست؟

اصطلاحات FOB، CFR و CIF بخشی از مجموعه قوانین Incoterms (International Commercial Terms) هستند.

این قوانین توسط اتاق بازرگانی بین‌المللی (ICC) تدوین شده‌اند تا در معاملات بین‌المللی، مسئولیت‌ها و تعهدات خریدار و فروشنده به‌صورت شفاف مشخص شود.

در تجارت شکر، انتخاب اینکوترمز مناسب اهمیت زیادی دارد، زیرا معمولاً محموله‌ها به صورت دریایی و در حجم چند هزار تا چند ده هزار تن جابه‌جا می‌شوند.

FOB چیست؟

FOB مخفف عبارت:

Free On Board

است.

در قرارداد FOB، فروشنده موظف است:

• شکر را تولید یا آماده کند.
• تشریفات صادرات را انجام دهد.
• کالا را تا بندر مبدأ حمل کند.
• محموله را روی کشتی بارگیری کند.

از لحظه‌ای که کالا روی عرشه کشتی قرار گرفت، مسئولیت و ریسک آن به خریدار منتقل می‌شود.

در نتیجه، خریدار مسئول موارد زیر خواهد بود:

• کرایه حمل دریایی
• بیمه بار
• هزینه‌های بندر مقصد
• تشریفات واردات
• حمل داخلی پس از ورود کالا

به همین دلیل، قرارداد FOB معمولاً برای شرکت‌هایی مناسب است که تجربه واردات و همکاری با خطوط کشتیرانی را دارند.

CFR چیست؟

CFR مخفف عبارت:

Cost and Freight

است.

در قرارداد CFR، فروشنده علاوه بر آماده‌سازی و بارگیری کالا، هزینه حمل دریایی تا بندر مقصد را نیز پرداخت می‌کند.

به عبارت دیگر، فروشنده موظف است:

• شکر را تا بندر مبدأ حمل کند.
• تشریفات صادرات را انجام دهد.
• کالا را روی کشتی بارگیری کند.
• کرایه حمل دریایی را تا بندر مقصد بپردازد.

اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:

پرداخت کرایه حمل به معنای پذیرش ریسک کالا نیست.

در قرارداد CFR، به محض اینکه کالا در بندر مبدأ روی کشتی بارگیری شد، ریسک به خریدار منتقل می‌شود؛ حتی اگر فروشنده هنوز هزینه حمل را پرداخت کرده باشد.

بنابراین اگر در مسیر حمل دریایی حادثه‌ای رخ دهد، مسئولیت خسارت بر عهده خریدار خواهد بود، مگر اینکه برای محموله بیمه جداگانه تهیه شده باشد.

CIF چیست؟

CIF مخفف عبارت:

Cost, Insurance and Freight

است.

CIF یکی از رایج‌ترین شرایط تحویل در تجارت جهانی شکر محسوب می‌شود.

در این روش، فروشنده موظف است:

• کالا را تولید و آماده کند.
• تشریفات صادرات را انجام دهد.
• کالا را روی کشتی بارگیری کند.
• هزینه حمل دریایی را پرداخت کند.
• بیمه حمل دریایی را نیز برای محموله تهیه کند.

به همین دلیل، بسیاری از واردکنندگان ترجیح می‌دهند نخستین خریدهای خود را با شرایط CIF انجام دهند؛ زیرا هماهنگی بیمه نیز بر عهده فروشنده است.

البته باید توجه داشت که بیمه‌ای که فروشنده تهیه می‌کند، معمولاً حداقل پوشش مورد نیاز قرارداد را دارد. در برخی معاملات، خریداران برای اطمینان بیشتر، پوشش بیمه‌ای تکمیلی نیز خریداری می‌کنند.

مقایسه FOB، CFR و CIF

موضوع	FOB	CFR	CIF
بارگیری روی کشتی	فروشنده	فروشنده	فروشنده
کرایه حمل دریایی	خریدار	فروشنده	فروشنده
بیمه حمل دریایی	خریدار	خریدار	فروشنده
تشریفات صادرات	فروشنده	فروشنده	فروشنده
تشریفات واردات	خریدار	خریدار	خریدار

همان‌طور که مشاهده می‌شود، تفاوت اصلی این سه روش در پرداخت کرایه حمل و بیمه است، نه در محل انتقال ریسک.

در هر سه حالت، ریسک کالا پس از بارگیری روی کشتی در بندر مبدأ به خریدار منتقل می‌شود.

در تجارت شکر کدام روش رایج‌تر است؟

هر سه روش در بازار جهانی شکر استفاده می‌شوند، اما انتخاب آن‌ها به تجربه خریدار، کشور مقصد و توافق طرفین بستگی دارد.

به طور کلی:

• FOB بیشتر توسط واردکنندگان بزرگ و شرکت‌های بازرگانی باتجربه انتخاب می‌شود.
• CIF برای بسیاری از خریداران، به‌ویژه در خریدهای اولیه، گزینه ساده‌تر و متداول‌تری است.
• CFR زمانی استفاده می‌شود که خریدار ترجیح می‌دهد بیمه را شخصاً تهیه کند، اما هزینه حمل دریایی را فروشنده پرداخت کند.

در معاملات چند ده هزار تنی شکر، انتخاب صحیح اینکوترمز می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر هزینه نهایی، مدیریت ریسک و روند اجرای قرارداد داشته باشد.

هنگام انتخاب FOB، CFR یا CIF به چه نکاتی باید توجه کرد؟

انتخاب بهترین روش تحویل کالا، تنها به قیمت پیشنهادی فروشنده بستگی ندارد. یک واردکننده حرفه‌ای معمولاً پیش از امضای قرارداد، عوامل مختلفی را بررسی می‌کند.

مهم‌ترین این عوامل عبارت‌اند از:

تجربه واردکننده

شرکت‌هایی که سابقه واردات شکر دارند، معمولاً ارتباط مستقیمی با خطوط کشتیرانی، شرکت‌های بیمه و فورواردرها دارند. این شرکت‌ها اغلب قرارداد FOB را ترجیح می‌دهند، زیرا کنترل بیشتری بر حمل کالا خواهند داشت.

در مقابل، واردکنندگانی که تجربه کمتری دارند، معمولاً با قرارداد CIF راحت‌تر هستند.

هزینه حمل دریایی

گاهی فروشنده به دلیل حجم بالای صادرات، قراردادهای مناسبی با شرکت‌های کشتیرانی دارد و می‌تواند کرایه حمل را با قیمت پایین‌تری تهیه کند.

اما همیشه این‌گونه نیست. در برخی موارد، واردکننده می‌تواند با استفاده از شرکت حمل موردنظر خود، هزینه کمتری پرداخت کند.

به همین دلیل، حرفه‌ای‌ها معمولاً قیمت نهایی هر سه حالت را با یکدیگر مقایسه می‌کنند.

کیفیت بیمه

در قرارداد CIF فروشنده موظف به تهیه بیمه است، اما نوع و سطح پوشش بیمه اهمیت زیادی دارد.

به همین دلیل، بسیاری از واردکنندگان قبل از امضای قرارداد، شرایط بیمه را نیز بررسی می‌کنند تا مطمئن شوند در صورت بروز حادثه، خسارت به‌درستی جبران خواهد شد.

بندر مقصد

در برخی کشورها یا بنادر، واردکنندگان ترجیح می‌دهند حمل دریایی را خود مدیریت کنند تا هماهنگی بیشتری با برنامه تخلیه، انبارش و حمل داخلی داشته باشند.

در چنین شرایطی، قرارداد FOB می‌تواند انتخاب مناسب‌تری باشد.

آیا فقط این سه اینکوترمز در تجارت شکر استفاده می‌شوند؟

خیر.

اتاق بازرگانی بین‌المللی (ICC) مجموعه‌ای از اینکوترمزها را منتشر کرده است و در تجارت بین‌المللی ده‌ها روش مختلف برای تحویل کالا وجود دارد.

از جمله:

• EXW
• FCA
• CPT
• CIP
• DAP
• DPU
• DDP

با این حال، در تجارت دریایی شکر، FOB، CFR و CIF از رایج‌ترین و شناخته‌شده‌ترین شرایط تحویل هستند و بخش عمده قراردادهای بین‌المللی بر اساس یکی از این سه روش منعقد می‌شوند.

منابع رسمی برای مطالعه اینکوترمز

تعاریف و مقررات اینکوترمز توسط اتاق بازرگانی بین‌المللی (ICC) منتشر می‌شود و آخرین نسخه رسمی آن Incoterms® 2020 است.

فعالان حرفه‌ای تجارت بین‌الملل معمولاً برای تنظیم قراردادها و حل اختلافات، به همین استانداردهای رسمی استناد می‌کنند.

برای مطالعه نسخه‌های رسمی و راهنماهای منتشرشده، می‌توانید به وب‌سایت رسمی اتاق بازرگانی بین‌المللی مراجعه کنید.

نتیجه‌گیری

FOB، CFR و CIF سه مورد از مهم‌ترین شرایط تحویل کالا در تجارت جهانی شکر هستند و هر یک مسئولیت‌ها، هزینه‌ها و ریسک‌های متفاوتی را میان خریدار و فروشنده تقسیم می‌کنند.

انتخاب بهترین روش به عواملی مانند تجربه واردکننده، توانایی مدیریت حمل دریایی، شرایط بیمه، هزینه حمل و توافق طرفین بستگی دارد. به همین دلیل، شرکت‌های حرفه‌ای پیش از امضای قرارداد، علاوه بر قیمت کالا، تمام هزینه‌ها و تعهدات مربوط به اینکوترمز را نیز بررسی می‌کنند.

در مقاله بعدی این مجموعه، به سراغ HS Code شکر می‌رویم و بررسی خواهیم کرد که این کد چیست، چرا در واردات و صادرات اهمیت دارد و چگونه در اسناد گمرکی و تجاری مورد استفاده قرار می‌گیرد.