شکر در صنعت قند؛ تاریخچه، فرآیند تولید قند، نقش شکر و بزرگترین تولیدکنندگان ایران
مقدمه
قند یکی از قدیمیترین فرآوردههای حاصل از شکر است که دهههاست جایگاه ویژهای در سبد غذایی خانوادههای ایرانی دارد. نوشیدن چای همراه با قند، بخشی از فرهنگ مصرف در ایران محسوب میشود و به همین دلیل، صنعت قند یکی از مهمترین صنایع وابسته به شکر به شمار میرود.
برخلاف تصور بسیاری از مصرفکنندگان، قند مادهای متفاوت از شکر نیست؛ بلکه در واقع همان شکر سفید است که پس از طی مراحل خاصی مانند حل شدن، قالبگیری، خشک شدن و برش، به شکلهای مختلف قند تولید میشود.
در این مقاله، علاوه بر بررسی تاریخچه صنعت قند، فرآیند تولید، نقش شکر، انواع قند، برندهای معروف و وضعیت بازار این صنعت نیز بررسی خواهد شد.
تاریخچه صنعت قند در ایران
تاریخ مصرف قند در ایران به چند قرن قبل بازمیگردد، اما تولید صنعتی آن از اواخر دوره قاجار آغاز شد.
در سال ۱۲۷۴ شمسی نخستین کارخانه قند ایران در کهریزک تهران تأسیس شد. این کارخانه با استفاده از چغندرقند، شکر تولید میکرد و بخشی از این شکر نیز به قند تبدیل میشد.
در دهههای بعد، با احداث کارخانههای متعدد در شهرهایی مانند کرج، مرودشت، اصفهان، مشهد، ارومیه، میاندوآب، پیرانشهر و سایر مناطق مستعد کشت چغندرقند، صنعت قند ایران توسعه چشمگیری پیدا کرد.
امروزه ایران دارای دهها کارخانه تولید شکر و واحدهای متعدد تولید قند است که نیاز بخش عمده بازار داخلی را تأمین میکنند.
قند چگونه تولید میشود؟
برخلاف تصور رایج، تولید قند به معنای تولید یک ماده جدید نیست.
قند در حقیقت از شکر سفید تصفیهشده تولید میشود.
به همین دلیل، کیفیت شکر مصرفی مستقیماً بر کیفیت قند نهایی تأثیر میگذارد.
انواع قند
امروزه کارخانهها انواع مختلفی از قند را تولید میکنند، از جمله:
- قند حبه
- قند شکسته
- قند خرد شده
- قند کله (امروزه محدود)
- قند پرسی
- قند مکعبی
نوع محصول بسته به تجهیزات کارخانه و نیاز بازار انتخاب میشود.
مواد اولیه تولید قند
مواد اولیه اصلی عبارتاند از:
- شکر سفید
- آب آشامیدنی
- بخار
- مواد مجاز بهداشتی (در برخی فرآیندها)
در واقع بیش از ۹۵ درصد ماده اولیه تولید قند را شکر سفید تشکیل میدهد.
نقش شکر در تولید قند
در صنعت قند، شکر تنها ماده اولیه نیست؛ بلکه خود محصول اصلی محسوب میشود.
کارخانههای تولید قند، شکر را طی فرآیندهای مشخص به قطعات منظم و قابل مصرف تبدیل میکنند.
مهمترین نقشهای شکر در این صنعت عبارتاند از:
ایجاد ساختار اصلی قند
تمام بافت قند از کریستالهای شکر تشکیل شده است.
ایجاد استحکام
پس از قالبگیری و خشک شدن، کریستالهای شکر به یکدیگر متصل شده و استحکام قند را ایجاد میکنند.
حفظ کیفیت
استفاده از شکر با خلوص بالا موجب تولید قندی سفید، شفاف و بدون ترک میشود.
افزایش ماندگاری
به دلیل رطوبت پایین، قند در صورت نگهداری صحیح، ماندگاری بسیار بالایی دارد.
فرآیند تولید قند
مراحل اصلی تولید قند عبارتاند از:
- انتقال شکر به مخازن حلکن
- تهیه شربت غلیظ
- قالبگیری
- پرس
- خشک کردن
- برش
- بستهبندی
کنترل دقیق دما، رطوبت و زمان خشک شدن، کیفیت محصول نهایی را تعیین میکند.
میزان مصرف شکر در تولید قند
برخلاف بسیاری از صنایع غذایی، تقریباً تمام وزن قند از شکر تشکیل شده است.
به طور تقریبی:
| شاخص | مقدار تقریبی |
|---|---|
| شکر موجود در ۱۰۰ گرم قند | حدود ۹۸ تا ۹۹ گرم |
| شکر مصرفی برای تولید یک تن قند | حدود ۹۸۰ تا ۹۹۵ کیلوگرم |
اختلاف اندک مربوط به رطوبت، پرت تولید و فرآیند قالبگیری است.
ارزش غذایی قند
| ماده مغذی | مقدار تقریبی در ۱۰۰ گرم |
|---|---|
| انرژی | حدود ۳۹۰ تا ۴۰۰ کیلوکالری |
| کربوهیدرات | ۹۸ تا ۹۹ گرم |
| قند | ۹۸ تا ۹۹ گرم |
| پروتئین | ناچیز |
| چربی | صفر |
قند تقریباً یک منبع خالص از ساکارز است و به همین دلیل، باید متناسب با نیاز روزانه مصرف شود.
بازار قند ایران
مصرف قند در ایران همچنان نسبت به بسیاری از کشورهای جهان بالاست و چای همچنان مهمترین نوشیدنی خانوارهای ایرانی محسوب میشود.
با این حال، در سالهای اخیر به دلیل تغییر سبک زندگی و افزایش آگاهی درباره مصرف قند، سرانه مصرف تا حدودی کاهش یافته و بسیاری از تولیدکنندگان به سمت تولید قندهای کوچکتر، بستهبندیهای بهداشتی و محصولات متنوع حرکت کردهاند.
برندهای معروف قند شکسته در ایران
۱- مشمش
۲- آنا
۳- باخ
۴- جلال اوغلو
۵- آستانه
۶- فردوس
نتیجهگیری
صنعت قند یکی از مهمترین صنایع وابسته به شکر است که از گذشته تاکنون نقش مهمی در فرهنگ غذایی و اقتصاد ایران داشته است. در این صنعت، کیفیت شکر مصرفی مهمترین عامل تعیینکننده کیفیت قند نهایی است و استفاده از شکر سفید با خلوص بالا، موجب تولید محصولی با ظاهر مناسب، استحکام کافی و ماندگاری بالا میشود.
با وجود تغییر الگوی مصرف، قند همچنان جایگاه ویژهای در بازار ایران دارد و این صنعت یکی از مصرفکنندگان اصلی شکر تولیدی کشور به شمار میرود.
بدون دیدگاه